مشاغل سخت و زیان آور دسته الف چیست؟ راهنمای کامل کارفرمایان و کارکنان
مشاغل سخت و زیان آور دسته الف چیست؟ راهنمای کامل کارفرمایان و کارکنان
اگر تاکنون درباره مشاغل سخت و زیانآور مطالعه کرده باشید، احتمالاً با دو اصطلاح دسته الف و دسته ب روبهرو شدهاید. بسیاری از افراد تصور میکنند تفاوت این دو گروه تنها در نوع شغل است، در حالی که مهمترین تفاوت آنها در امکان حذف عوامل زیانآور محیط کار است.
مشاغل سخت و زیانآور دسته الف، مشاغلی هستند که سختی آنها به دلیل شرایط نامناسب محیط کار ایجاد شده است؛ بنابراین اگر کارفرما بتواند با اجرای اقدامات فنی، مهندسی و مدیریتی، این شرایط را اصلاح کند، شغل دیگر سخت و زیانآور محسوب نخواهد شد.
این موضوع اهمیت زیادی برای کارفرمایان دارد؛ زیرا با اصلاح محیط کار، علاوه بر حفظ سلامت کارکنان، میتوان بسیاری از هزینههای ناشی از سخت و زیانآور بودن مشاغل را نیز مدیریت کرد.
در این مقاله با تعریف مشاغل دسته الف، تفاوت آن با دسته ب، نمونه مشاغل، مسئولیتهای کارفرما و راهکارهای خروج از این دسته آشنا خواهید شد.
مشاغل سخت و زیانآور دسته الف چیست؟
مطابق آییننامه اجرایی مشاغل سخت و زیانآور، دسته الف شامل مشاغلی است که سختی و زیانآوری آنها ناشی از شرایط محیط کار بوده و با اجرای اقدامات اصلاحی قابل حذف یا کنترل است.
به بیان ساده، اگر عواملی مانند صدا، گرما، گرد و غبار، مواد شیمیایی، ارتعاش یا روشنایی نامناسب باعث سخت شدن یک شغل شده باشند، با اصلاح این شرایط میتوان آن شغل را از شمول مشاغل سخت و زیانآور خارج کرد.
به همین دلیل، قانون بیشترین تأکید را بر اصلاح این دسته از مشاغل دارد.
ویژگیهای مشاغل سخت و زیانآور دسته الف
مشاغل این گروه چند ویژگی مهم دارند:
- سختی کار ناشی از محیط است، نه ماهیت شغل.
- عوامل زیانآور قابل اندازهگیری هستند.
- امکان حذف یا کنترل عوامل زیانآور وجود دارد.
- کارفرما موظف به اجرای اقدامات اصلاحی است.
- پس از اصلاح شرایط، امکان بازنگری وضعیت شغل وجود دارد.
این ویژگیها باعث شده است که بسیاری از پروژههای بهداشت حرفهای و HSE با هدف خروج مشاغل از این گروه اجرا شوند.
نمونه مشاغل سخت و زیانآور دسته الف
برخلاف گروه ب، برای دسته الف فهرست ثابتی وجود ندارد؛ زیرا شرایط محیط کار تعیینکننده است. با این حال، برخی مشاغل در صورت وجود عوامل زیانآور معمولاً در این گروه قرار میگیرند.
| شغل | عامل زیانآور |
|---|---|
| جوشکاری | دود، اشعه، تهویه نامناسب |
| تراشکاری | صدا و ارتعاش |
| پرسکاری | آلودگی صوتی |
| ریختهگری | گرما |
| رنگکاری صنعتی | بخارات شیمیایی |
| کار در سردخانه | سرمای شدید |
| کار با کمپرسور | صدا |
| کار با دریل بادی | ارتعاش |
| آسیاب مواد | گرد و غبار |
| برشکاری | دود و صدا |
نکته مهم این است که اگر همین مشاغل در محیطی استاندارد فعالیت کنند، ممکن است دیگر مشمول سخت و زیانآور بودن نباشند.
چه عواملی باعث قرار گرفتن یک شغل در دسته الف میشوند؟
کارشناسان بهداشت حرفهای هنگام بررسی یک کارگاه، عوامل مختلفی را ارزیابی میکنند که مهمترین آنها عبارتاند از:
مهمترین عوامل زیانآور محیط کار عبارتاند از:
عوامل ارگونومیکی
|
عوامل مکانیکی و ایمنی
|
عوامل بیولوژیکی
|
عوامل شیمیایی
|
عوامل فیزیکی
|
| حمل دستی بار
وضعیت نامناسب بدن هنگام کار
حرکات تکراری
کار ایستا یا نشسته طولانیمدت |
کار در ارتفاع
ماشینآلات بدون حفاظ خطر سقوط اجسام احتمال انفجار احتمال برقگرفتگی
|
ویروسها
باکتریها قارچها انگلها تماس با خون و ترشحات آلوده ضایعات بیمارستانی
|
بخارات اسیدی
گازهای سمی گرد و غبار صنعتی دود و فیوم جوشکاری حلالهای شیمیایی فلزات سنگین
|
آلودگی صوتی بیش از حد مجاز
ارتعاش ناشی از ماشینآلات گرمای شدید سرمای شدید پرتوهای یونیزان و غیریونیزان روشنایی نامناسب فشار غیرعادی هوا
|
هر یک از این عوامل، در صورتی که از حدود مجاز مواجهه شغلی فراتر بروند، میتوانند موجب قرار گرفتن شغل در دسته الف شوند.
آیا مشاغل دسته الف قابل رفع هستند؟
بله، مهمترین ویژگی مشاغل دسته الف همین است.
در واقع، قانون این گروه را با هدف اصلاح شرایط محیط کار تعریف کرده است. اگر کارفرما بتواند عوامل زیانآور را حذف یا کنترل کند و نتایج اندازهگیریها نشان دهد که شرایط به حدود مجاز رسیده است، امکان بازنگری در وضعیت شغل وجود خواهد داشت.
این فرآیند معمولاً شامل مراحل زیر است:
- بازدید کارشناسی از محیط کار
- اندازهگیری عوامل زیانآور
- تحلیل نتایج
- ارائه راهکارهای اصلاحی
- اجرای اقدامات مهندسی
- اندازهگیری مجدد
- تهیه مستندات فنی
- بررسی پرونده توسط مراجع ذیصلاح
مهمترین اقدامات برای رفع سخت و زیانآور بودن مشاغل دسته الف
بسته به نوع فعالیت، اقدامات اصلاحی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- نصب سیستم تهویه موضعی
- کاهش آلودگی صوتی با عایقبندی
- نصب تجهیزات کمصدا
- کنترل گرد و غبار
- اصلاح سیستم روشنایی
- کاهش ارتعاش تجهیزات
- اصلاح ارگونومی ایستگاههای کاری
- استفاده از تجهیزات حفاظت فردی استاندارد
- بهبود فرآیند تولید
هدف تمام این اقدامات، کاهش مواجهه کارکنان با عوامل زیانآور و ایجاد محیط کاری ایمن است.
وظایف کارفرما در مشاغل دسته الف
بر اساس قوانین مرتبط، کارفرما موظف است:
- عوامل زیانآور محیط کار را شناسایی کند.
- اندازهگیریهای دورهای انجام دهد.
- اقدامات اصلاحی لازم را اجرا کند.
- مستندات فنی را نگهداری کند.
- سلامت کارکنان را پایش کند.
- الزامات ایمنی و بهداشت حرفهای را رعایت کند.
عدم انجام این اقدامات میتواند منجر به افزایش مسئولیتهای قانونی و هزینههای سازمان شود.
سوالات متداول
آیا همه مشاغل دسته الف از سخت و زیانآور بودن خارج میشوند؟
خیر. تنها در صورتی که عوامل زیانآور به حدود مجاز استاندارد برسند و این موضوع با مستندات فنی و ارزیابیهای تخصصی تأیید شود، امکان بازنگری وجود دارد.
آیا اندازهگیری عوامل زیانآور الزامی است؟
بله. تصمیمگیری درباره وضعیت یک شغل بدون نتایج معتبر اندازهگیری امکانپذیر نیست.
آیا عنوان شغلی برای تشخیص کافی است؟
خیر. شرایط واقعی محیط کار و میزان مواجهه کارکنان با عوامل زیانآور ملاک اصلی است.
جمعبندی
مشاغل سخت و زیانآور دسته الف، برخلاف دسته ب، ماهیتاً خطرناک نیستند و در بسیاری از موارد با اجرای اقدامات مهندسی، اصلاح فرآیندها و کنترل عوامل زیانآور میتوان شرایط محیط کار را به استانداردهای مورد قبول رساند. این موضوع نهتنها به حفظ سلامت کارکنان کمک میکند، بلکه میتواند هزینههای بلندمدت کارفرما را نیز کاهش دهد.
اگر قصد دارید وضعیت مشاغل کارگاه خود را بررسی کنید یا برای رفع سخت و زیانآور بودن مشاغل دسته الف اقدام کنید، شرکت توسعه منابع انسانی سرآمد با بهرهگیری از کارشناسان متخصص در حوزه بهداشت حرفهای و HSE، خدماتی مانند بازدید تخصصی، اندازهگیری عوامل زیانآور، ارائه راهکارهای اصلاحی، تهیه مستندات فنی و همراهی در فرآیندهای قانونی را ارائه میدهد.
رفع عوامل مشاغل سخت و زیان آور
