ضوابط و روشهای اجرایی آیین‌نامه پرداخت پاداش افزایش تولید به منظور افزایش بهرهوری موضوع ماده 47 قانون کار مصوب 1390
به موجب تبصره ماده (۱۱) آیین‌نامه مصوب مورخ 26؍9؍1390 به منظور حسن اجرای آیین‌نامه مذکور و هماهنگی‌‌‌‌های لازم در صنایع و فعالیت‌های مختلف ضوابط و روشهای مورد نظر در دو بخش به شرح زیر اعلام می‌گردد.
بخش اول- ضوابط و روشهای اجرایی مربوط به قراردادهای دسته جمعی پاداش افزایش تولید به منظور افزایش بهره وری
1- محاسبه تولید مبنا در واحدهای تولیدی، صنعتی، معدنی، کشاورزی و…:
تولید مبنا در واحدهای تولیدی از طریق یکی از روشهای زیر به دست می‌آید:
الف- تولید نفر ساعت کارگاه در نقطه سر به سر
ب- تولید نفر ساعت کارگاه یا قسمتی از کارگاه از طریق محاسبه میانگین تولید نفر ساعت موثر در 5 سال گذشته (بر حسب شرایط و عملکرد کارگاه)
ج- تعیین تولید مبنا با استفاده از ظرفیت اسمی کارگاه یا قسمتی از کارگاه که در این مورد بر حسب شرایط و عملکرد کارگاه میزانی از ظرفیت اسمی به عنوان تولید مبنا ملاک عمل قرار می‌گیرد.
د- محاسبه تولید مبنا با استفاده از روش زمان‌سنجی
تبصره ۱- در کارگاه‌‌‌‌‌هایی که برای اولین بار اقدام به تنظیم قرارداد پاداش افزایش تولید می‌نمایند، منظور از میانگین پنج سال گذشته میانگین آخرین پنج سال قبل از سال مورد قرارداد می‌باشد که در قراردادهای بعدی نیز این میانگین همچنان بایستی به عنوان تولید مبنا ملاک عمل قرار گیرد.
تبصره ۲- در مورد کارگاه‌‌‌‌‌هایی که در گذشته قرارداد پاداش افزایش تولید تنظیم و اجرا نموده‌‌‌اند از تاریخ اجرای این ضوابط میانگین تولید مبنا در قراردادهای تنظیمی، میانگین محاسبه شده در آخرین قراردادی است که قبل از اجرای ضوابط مورد عمل واقع شده است.
تبصره ۳- چنانچه محاسبه میانگین ۵ سال گذشته با دلایل و مستندات ارائه شده مقدور نبوده و یا مشکلاتی را ایجاد نماید، شرکت می‌تواند با نظارت اداره کل به صورت توافقی دوره یا دوره‌هایی را برای تعیین تولید مبنا در نظر گیرد.
تبصره ۴- در صورتی که تولید مبنا بر اساس میانگین سال‌‌‌‌های گذشته محاسبه شود سال‌‌‌‌‌هایی که تولید آن کمتر از ۷۰ درصد سالی که کمترین میزان تولید را دارد غیر موثر محسوب و در محاسبات منظور نخواهد شد.
تبصره ۵- در صورت عدم امکان استفاده از ظرفیت اسمی، محاسبه زمان‌سنجی و یا سایر روشهای مندرج در این ضوابط، کارگاه می‌تواند میزانی از حداکثر توان تولید فعلی ماشین آلات در قسمت مربوطه را پس از تایید اداره کل به عنوان تولید مبنا ملاک عمل قرار دهد.
2- محاسبه تولید مبنا در واحدهای خدماتی:
در واحدهای خدماتی که تعیین تولید به روشهای مندرج در بند (1) عملی نیست، تولید مبنا با توجه به نوع خدمات ارائه شده به طریقی که قابل سنجش باشد تعیین می‌گردد.
3- محاسبات نفر ساعت:
کل نفر ساعت کارگاه یا قسمت مشمول قرارداد در دوره مورد محاسبه از حاصل ضرب سه عامل (ساعت کار روزانه، تعداد روزهای کار کارگاه یا قسمتی از کارگاه و تعداد کارکنان مشمول قرارداد) بر اساس نمونه جدول زیر به دست می‌آید.
(مثال برای یک دوره محاسبه سه ماهه)
| ردیف | شرح | فروردین | اردیبهشت | خرداد |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | ماه‌های دوره | فروردین | اردیبهشت | خرداد |
| ۲ | تعداد روزهای کار کارگاه (قسمتی از کارگاه) در ماه | — | — | — |
| ۳ | میزان ساعات کار روزانه | — | — | — |
| ۴ | تعداد متوسط کارکنان مشمول قرارداد | — | — | — |
| ۵ | جمع ساعات کار عادی در ماه | — | — | — |
| ۶ | جمع ساعات اضافه‌کار کارکنان مشمول قرارداد در ماه | — | — | — |
| ۷ | جمع ساعات کار عادی و اضافه‌کار در ماه (۵+۶) | — | — | — |
| ۸ | جمع ساعات غیبت، مرخصی استعلاجی و مرخصی بدون حقوق در ماه | — | — | — |
| ۹ | جمع ساعات کار عادی و مفید و اضافه‌کار در ماه (۷−۸) | — | — | — |
توضیحات:
الف- روزهای کار کارگاه یا قسمتی از کارگاه (ستون ۲) بر اساس تعداد روزهای تقویمی در دوره مورد محاسبه منهای تعداد روزهای جمعه و تعطیلات رسمی (و روزهای پنجشنبه در صورت تعطیل بودن کارگاه) در دوره مربوطه محاسبه می‌شود.
ب- ساعات کار روزانه کارگاه یا قسمتی از کارگاه (ستون 3) بر اساس ساعات کار مقرر قانونی محاسبه می‌شود.
ج- ساعات اضافه کاری شامل اضافه کار در روزهای عادی و روزهای جمعه‌‌‌ها تعطیل هفتگی و سایر روزهای تعطیل می‌باشد.
د- به منظور هماهنگی لازم در محاسبات تولید نفر ساعت موارد مندرج در جدول فوق‌‌‌الذکر در محاسبه تولید مبنا (نفر ساعت) و نیز تولید نفر ساعت در دوره‌‌‌‌های تناوب رعایت می‌گردد.
۴- نحوه تبدیل نمودن محصولات به یک محصول:
آن دسته از کارگاه‌‌‌‌‌هایی که بیش از یک محصول تولید می‌نمایند در صورت لزوم می‌توانند با پایه قرار دادن یکی از محصولات (یک واحد از محصول) و محاسبه زمان ساخت و یا ارزش افزوده آن (یا سایر روشهای مورد قبول دیگر) محصولات خود را (یک واحد از هر محصول) با همان روش محاسبه و با استفاده از ضرایب به دست آمده به محصول پایه تبدیل نمایند.
همچنین به منظور مقایسه صحیح بین میزان تولید در دوره تناوب و تولید مبنا لازم است از همان ضرایب همگن که در یک سال مشخص برای به دست آوردن تولید مبنا استفاده شده است در تبدیل نمودن تولیدات دوره‌‌‌‌های تناوب نیز استفاده گردد.
چنانچه در سال مورد قرارداد محصول جدیدی به سایر محصولات کارگاه اضافه شود و یا در ساخت محصولی تغییر اساسی به عمل آمده باشد، به منظور اعمال ضریب جدید برای محصول مورد نظر اصلح است که قبلاً هماهنگی لازم با واحدهای ذی‌ربط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به عمل آید.
5- قرارداد مربوط به کاهش ضایعات و افزایش کیفیت و یا هر دو:
کارگاه‌‌‌‌‌هایی که بخواهند در اجرای ماده (۱۰) آیین‌نامه موضوع ماده (۴۷) قانون کار قرارداد مربوط به کاهش ضایعات و یا افزایش کیفیت و یا هر دو را منعقد نمایند باید ضمن ارائه مبنای محاسباتی قابل قبول، دلایل توجیهی مربوط به علت عدم امکان افزایش تولید را همراه با قرارداد ارائه دهند.
6- کمیته نظارت بر اجرای قرارداد:
کارگاه‌‌‌‌‌هایی که مبادرت به انعقاد قرارداد پاداش افزایش تولید اعم از کمی و کیفی به منظور افزایش بهره وری می‌نمایند بایستی نسبت به تشکیل و معرفی کمیته نظارت بر اجرای قرارداد متشکل از افراد ذی‌صلاح که مورد تایید طرفین باشد در کارگاه خود اقدام نمایند. کمیته مذکور می‌تواند از کارکنان شاغل در کارگاه و یا سایر افراد خارج از کارگاه تعیین و معرفی شوند.
تبصره- با توجه به اهمیت نقش افرادی که امر اجرای قرارداد را بر عهده دارند به لحاظ تضمین هر چه بیشتر این موضوع افراد مذکور می‌توانند از شمول قرارداد مستثنی شوند که در این صورت با توجه به حسن انجام کار و درجه مسئولیت هر یک در ارتباط با زحماتی که برای اجرای بهینه قرارداد متحمل می‌شوند، متناسب با میزان افزایش تولید هر دوره تناوب پاداشی که نحوه محاسبه آن از قبل بین آنان و مدیریت توافق شده پرداخت می‌گردد.
۷- نحوه توزیع پاداش:
سهم پاداش هر یک از کارکنان مشمول قرارداد از کل پاداش با توجه به امتیازات مکتسبه که بر اساس ضوابط زیر تعیین می‌گردد محاسبه و پرداخت می‌شود.
امتیاز استحقاقی هریک از کارکنان با توجه به محاسبه امتیاز اکتسابی آنها به شرح زیر تعیین می‌گردد:
الف- امتیاز سابقه کار: حداکثر ۲۰ امتیاز
این امتیاز به ازای هر 1 سال سابقه کار در کارگاه 1 امتیاز خواهد بود.
توضیح ۱- در مورد کارکنانی که کمتر از یک سال سابقه کار دارند، چنانچه مدت کار آنان از 6 ماه بیشتر باشد ۱ امتیاز و از 6 ماه کمتر (تا حداکثر 3 ماه) 5؍0 امتیاز منظور خواهد شد.
توضیح 2- نیمی از سوابق خارج از کارگاه کارکنان که مرتبط با شغل فعلی آن باشد، جهت امتیاز منظور خواهد شد.
ب- امتیاز کارآیی و ابتکار: حداکثر ۱۵ امتیاز
این امتیاز با توجه به نقشی که کارکنان در پیشبرد امور کارگاه و ارتقاء کمی و کیفی تولید و تلاش جهت نیل به خودکفایی ایفا می‌نمایند با نظر سرپرست و مدیریت قسمت مربوط منظور می‌گردد.
ج- امتیاز سرپرستی و مدیریت: حداکثر ۲۰ امتیاز به شرح زیر:
1- سرپرستی: به ازای هر نفر کارگر ساده و غیر فنی 5؍0 امتیاز و به ازای هر کارگر نیمه فنی و نیمه متخصص 1 امتیاز و برای هر کارگر فنی و متخصص 2 امتیاز منظور می‌گردد.
2- مدیریت: به ازای هر قسمتی که مستقیما تحت نظر مدیر قرار می‌گیرد 3 امتیاز منظور می‌گردد. همچنین به ازای هر نفر از افرادی که غیر مستقیم تحت سرپرستی وی قرار دارند معادل نصف امتیازات مقرر بند (1) قسمت (ج) به وی تعلق می‌گیرد.
د- امتیاز انضباط، حداکثر ۲۵ امتیاز:
این امتیاز با توجه به نحوه حضور و غیبت و رفتار و عملکرد در محیط کار با نظر سرپرست و مدیر قسمت مربوطه و تایید مدیریت کارگاه تعیین و منظور می‌گردد.
هـ- امتیاز شرایط کاری، حداکثر ۲۰ امتیاز:
امتیاز این عامل متناسب با شرایط و محیط نامساعد کار و میزان تاثیرگذاری آنها در فرد با نظر سرپرست و مدیر قسمت مربوطه تعیین می‌گردد.
تبصره- در کارگاه‌‌‌‌‌هایی که دارای وضعیت و شرایط کار ویژه باشند و اجرای برخی از عوامل امتیازات فوق‌‌‌الذکر مشکلاتی برای آنها داشته باشد، طرفین می‌توانند با توافق یکدیگر عوامل یا امتیازات دیگری را تعیین و پس از تایید اداره کل بر اساس آن عمل کنند.
پس از تعیین امتیاز اکتسابی هر یک از کارکنان با استفاده از ضابطه زیر امتیاز استحقاقی آنان با توجه به مدت کارکرد آنان در کارگاه تعیین می‌گردد.
توضیح: حداکثر میزان کسر مزبور معادله یک خواهد بود.
پس از تعیین امتیاز استحقاقی هر یک از کارکنان با استفاده از ضابطه زیر سهم پاداش هر یک از کل پاداش مربوطه محاسبه و پرداخت می‌گردد.
بخش دوم- ضوابط و روشهای اجرایی مربوط به قراردادهای انفرادی پاداش افزایش تولید به منظور افزایش بهرهوری
۸- در قراردادهای انفرادی موضوع ماده (1) آیین‌نامه که بین هر یک از کارکنان و کارفرما منعقد می‌شود رعایت مراتب زیر ضروری است:
الف- قبل از انعقاد قرارداد موضوع این ماده رابطه کارگری و کارفرمایی با انعقاد قرارداد فردی موضوع مواد (۷) قانون کار ایجاد و محرز شده باشد.
تبصره- مدت قرارداد انفرادی پاداش افزایش تولید در مورد کارگران با قرارداد موقت نباید بیشتر از مدت قرارداد کار آنان باشد.
ب- پاداش افزایش تولید علاوه بر مزد و مزایای مستمر قانونی مندرج در قرارداد تعیین و توافق شود.
ج- پاداش افزایش تولید نباید نافی و ناقض مزایا و فوق‌‌‌‌العاده‌‌‌‌‌هایی که طبق مقررات قانون کار و سایر مقررات قانونی به کارگر تعلق می‌گیرد، باشد.
د- برای انعقاد قرارداد پاداش افزایش تولید انفرادی مطابق با فرم نمونه پیوست، قرارداد حداقل در سه نسخه تنظیم و در اجرای ماده (۱۱) آیین‌نامه قبل از اجرا به تایید اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان و یا اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل برسد که پس از تایید توسط واحدهای ذی‌ربط یک نسخه در ادارات تعاون، کار و رفاه اجتماعی نگهداری و دو نسخه جهت تحویل به هر یک از طرفین قرارداد به کارفرما اعاده خواهد شد.
تبصره- در قراردادهای پاداش افزایش تولید انفرادی که مستقیما با شخص کارگر منعقد می‌شود، سهم پاداش متعلقه از این بابت پس از کسور قانونی به وی پرداخت خواهد شد.
9- تعاریف اصطلاحات مربوط در این ضوابط:
الف- تولید نفر ساعت:
مقدار تولید یک نفر کارگر در یک ساعت کار و یا به عبارت دیگر کل تولید سال یا دوره تناوب کارگاه یا قسمت مشمول قرارداد تقسیم بر حاصل ضرب ساعت کار کارگاه؍ قسمت در تعداد کارگر (کل نفر ساعت کار کارگاه؍ قسمت در مدت مربوطه) می‌باشد.
ب- تولید نفر ساعت موثر:
تولیدی است که از ۷۰ درصد تولید نفر ساعت سالی از سال‌‌‌‌های مورد محاسبه گذشته (قبل از سال مورد قرار داد) که بالاترین رقم قرارداد را دارا می‌باشد، کمتر نباشد.
ج- نقطه سر به سر:
وضعیتی است که فروش حاصل از مقدار تولید در آن وضعیت (درآمد) و هزینهها معادل یکدیگرند.
توضیح: در این مورد برای تعیین نقطه مزبور هزینهها و درآمدها و ساعات کار و تولیدات سال مالی قبل از انعقاد قرارداد ملاک عمل خواهد بود.
د- زمان‌سنجی:
روشی است که از طریق ثبت زمان‌‌‌‌های صرف شده برای انجام هر کار مدت لازم کار جهت میزان معینی از تولید را تحت شرایط مشخص کارگاهی به دست می‌دهد.
هـ- روزهای کار کارگر:
در محاسبات امتیازات استحقاقی روزهایی است که کارگر به کار اشتغال داشته و یا در مرخصی استحقاقی بوده است.
تبصره- احتساب ایام استعلاجی آن عده از کارگرانی که در اثر حادثه ناشی از کار مصدوم و مجروح می‌گردند، در این مورد بلامانع می‌باشد.
و- اداره کل:
اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان
اداره کل تنظیم و نظارت بر روابط کار و نظام‌‌‌‌های جبران خدمت- (از طرف) اسماعیل ظریفی آزاد