این مصوبه از منظر قانون کار و مدیریت منابع انسانی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درباره الزام کارفرمایان به به‌کارگیری مسئول ایمنی، شرایط احراز این مسئولیت، جایگاه سازمانی مسئول ایمنی و حدود مسئولیت قانونی کارفرما تعیین تکلیف می‌کند.

۱. این آیین‌نامه چه می‌گوید؟

ماده ۱ ـ الزام به به‌کارگیری مسئول ایمنی

کارفرما مکلف است با توجه به شرایط کارگاه، نوع فعالیت و میزان مخاطرات موجود، فردی واجد صلاحیت را به‌عنوان «مسئول ایمنی / حفاظت فنی» به کار بگیرد و به اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی معرفی کند.

دو تبصره مهم دارد:

• تبصره ۱: مسئول ایمنی فردی است که شرایط علمی و اجرایی تعیین‌شده را داشته باشد و وظیفه شناسایی و کنترل مخاطرات ایمنی محیط کار را برای پیشگیری از حوادث ناشی از کار انجام دهد.
• تبصره ۲: مسئول ایمنی از نظر ساختار سازمانی باید مستقیماً زیر نظر کارفرما یا نماینده کارفرما در کارگاه فعالیت کند.

نکته مدیریتی: آیین‌نامه برای مسئول ایمنی، جایگاه سازمانی مشخصی در نظر گرفته است. بنابراین، نحوه استقرار این مسئولیت در نمودار سازمانی شرکت اهمیت دارد.

ماده ۲ ـ شرایط احراز مسئول ایمنی

کارفرما باید مسئول ایمنی را مطابق شرایط مندرج در پیوست شماره ۲ آیین‌نامه انتخاب و معرفی کند.

این ماده چهار تبصره دارد:

تبصره ۱: اشخاصی که گواهینامه قبولی در آزمون دوره عمومی ایمنی از مرجع ذی‌صلاح دارند، نیازی به شرکت مجدد در دوره آموزش عمومی ایمنی ندارند.

تبصره ۲: هزینه دوره‌های آموزشی و بازآموزی موردنیاز مسئول ایمنی بر عهده کارفرماست.

تبصره ۳ ـ بسیار مهم: افرادی که پیش از تصویب این آیین‌نامه با عنوان مسئول ایمنی، مسئول حفاظت فنی یا عناوینی با وظایف مشابه در کارگاه اشتغال داشته‌اند، با ارائه مستندات سابقه کار، از شرط احراز رشته تحصیلی معاف هستند.

یعنی ممکن است شخصی دارای مدرک تحصیلی در رشته‌ای غیرمرتبط باشد، اما به دلیل سابقه اشتغال مستند در این مسئولیت، از شرط رشته تحصیلی معاف شود.

البته این معافیت صرفاً درباره رشته تحصیلی است و نباید آن را به معنای معافیت از تمامی شرایط احراز تلقی کرد.

تبصره ۴: کارگاه‌هایی که پیش از تصویب این آیین‌نامه مسئول ایمنی داشته‌اند، مکلف‌اند ظرف یک سال شرایط کارگاه خود را با مفاد آیین‌نامه تطبیق دهند.

بنابراین، برای کارگاه‌های موجود، یک فرصت یک‌ساله برای تطبیق پیش‌بینی شده است.

ماده ۳ ـ معرفی مسئول ایمنی و گزارش عملکرد

کارفرما مکلف است معرفی مسئول ایمنی و گزارش عملکرد او را از طریق سامانه ذی‌ربط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی انجام دهد.

تبصره این ماده می‌گوید در شرایط اضطراری، بنا بر اعلام واحد ذی‌ربط وزارتخانه، گزارش مکتوب نیز باید ارائه شود.

بنابراین صرف انتصاب داخلی یک کارمند به‌عنوان مسئول ایمنی، برای انجام تکلیف قانونی کافی نیست؛ معرفی رسمی و گزارش‌دهی نیز ضرورت دارد.

ماده ۴ ـ قطع رابطه کاری مسئول ایمنی

در صورت قطع رابطه کاری با مسئول ایمنی، کارفرما مکلف است موضوع را به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی یا بازرسی کار اعلام کرده و بلافاصله برای جایگزینی فرد واجد شرایط اقدام کند.

ماده تأکید می‌کند که کارگاه نباید تحت هیچ شرایطی بدون مسئول ایمنی / حفاظت فنی باقی بماند.

این حکم برای واحدهای منابع انسانی در مدیریت خروج کارکنان، استعفا، اخراج و خاتمه قرارداد اهمیت دارد.

ماده ۵ ـ مسئولیت قانونی کارفرما

این ماده یکی از مهم‌ترین احکام آیین‌نامه است.

مطابق آن، مسئولیت اجرای مقررات و ضوابط فنی و ایمنی بر عهده کارفرماست و به‌کارگیری مسئول ایمنی، مسئولیت‌های قانونی کارفرما را از بین نمی‌برد.

به بیان ساده:

اگر کارفرما مسئول ایمنی استخدام کند و حادثه‌ای در کارگاه اتفاق بیفتد، نمی‌تواند صرفاً با استناد به اینکه مسئول ایمنی داشته است، خود را از مسئولیت قانونی مبرا بداند.

البته تعیین مسئولیت در هر حادثه، مستلزم بررسی شرایط وقوع حادثه، تکالیف قانونی و نقش اشخاص مربوط است.

ماده ۶ ـ کارگاه‌های تابع قوانین خاص

احراز شرایط مسئول ایمنی در کارگاه‌های تابع قوانین خاص، نظیر نیروهای مسلح و سازمان‌های نظام مهندسی ساختمان و معدن، تابع قوانین خاص مربوط خواهد بود.

بنابراین، در این حوزه‌ها باید مقررات اختصاصی مربوط نیز بررسی شوند.

۲. مهم‌ترین آثار این مصوبه برای کارفرمایان

از دیدگاه مدیریت منابع انسانی، این آیین‌نامه صرفاً درباره استخدام یک مسئول ایمنی نیست؛ بلکه چند تکلیف مهم برای سازمان ایجاد می‌کند.

اینجا نکته ظریفی وجود دارد.

تبصره ۲ ماده ۱ مقرر کرده مسئول ایمنی از نظر ساختار تشکیلاتی زیر نظر مستقیم کارفرما یا نماینده کارفرما در کارگاه فعالیت کند.

در نتیجه، قرار دادن مسئول ایمنی زیرمجموعه هر مدیر سازمانی، بدون بررسی اینکه آن مدیر نماینده کارفرما در کارگاه محسوب می‌شود یا خیر، ممکن است با آیین‌نامه تعارض پیدا کند.

این آیین‌نامه چهار پیام اصلی برای کارفرمایان دارد:

۱. مسئول ایمنی باید فردی واجد شرایط باشد و انتصاب او صرفاً یک اقدام تشریفاتی نباشد.

۲. مسئول ایمنی باید جایگاه سازمانی مشخصی داشته باشد و از حمایت مدیریتی لازم برای انجام وظایف برخوردار باشد.

۳. معرفی، آموزش، گزارش عملکرد و جایگزینی مسئول ایمنی تکالیفی هستند که باید برای آنها فرایند اجرایی تعریف شود.

۴. مسئولیت قانونی ایمنی محیط کار همچنان بر عهده کارفرما باقی می‌ماند.