مرخصی سالانه چیست؟
مرخصی سالانه، مدت زمان مرخصی با حقوقی است که کارگر یا کارمند طبق قانون کار جمهوری اسلامی ایران در هر سال کاری استحقاق دریافت آن را دارد. کارفرما موظف است این مرخصی را به عنوان یکی از حقوق قانونی کارگر در طول رابطه استخدامی اعطا کند و کارگر میتواند از آن برای استراحت، انجام امور شخصی، سفر یا سایر فعالیتهای فردی استفاده کند.
مرخصی سالانه با هدف حفظ سلامت جسمی و روانی نیروی کار پیشبینی شده است تا کارکنان بتوانند پس از دورهای استراحت، با انرژی و انگیزه بیشتر به کار بازگردند. این موضوع نقش مهمی در پیشگیری از فرسودگی شغلی، کاهش استرسهای کاری و افزایش بهرهوری دارد.
برای شرکت در دوره حقوق و دستمزد و نحوه تسویه حساب کلیک نمایید.
مرخصی سالانه در مقایسه با تعطیلات
در چارچوب قانون کار ایران، اصطلاح «مرخصی استحقاقی سالانه» به کار میرود و واژه «تعطیلات» معمولاً به تعطیلات رسمی کشور اطلاق میشود که جدا از مرخصی استحقاقی هستند.
مرخصی سالانه به مجموع مرخصی با حقوقی گفته میشود که کارگر در هر سال کاری مستحق دریافت آن است.
تعطیلات رسمی (مانند تعطیلات ملی و مذهبی و روز جمعه) جزو مرخصی استحقاقی محسوب نمیشوند و کارگر برای استفاده از آنها از سهم مرخصی سالانه خود هزینه نمیکند.
تعریف
مرخصی سالانه (استحقاقی):
۳۰ روز در سال با احتساب ۴ روز جمعه (معادل ۲۶ روز کاری).
تعطیلات رسمی:
ایامی که طبق تقویم رسمی کشور تعطیل اعلام شدهاند و ارتباطی با سهم مرخصی سالانه ندارند.
هدف
مرخصی سالانه:
استراحت، رسیدگی به امور شخصی، حفظ سلامت جسم و روان.
تعطیلات رسمی:
تعطیلی عمومی سراسری طبق تقویم رسمی کشور.
الزام قانونی
مرخصی سالانه در ایران الزام قانونی دارد و میزان آن در قانون کار تصریح شده است.
تعطیلات رسمی نیز طبق قوانین کشور تعیین میشوند و کارفرما ملزم به رعایت آنهاست.
مثال استفاده
مرخصی سالانه:
استفاده برای سفر، استراحت، رسیدگی به امور شخصی.
تعطیلات رسمی:
تعطیلی روزهای رسمی کشور بدون کسر از مرخصی.
مرخصی سالانه در مقایسه با مرخصی شخصی و استعلاجی
در قانون کار ایران، انواع مختلفی از مرخصی پیشبینی شده است که از مرخصی سالانه جدا هستند.
مرخصی سالانه (استحقاقی) معمولاً با برنامهریزی قبلی استفاده میشود و سقف آن ۳۰ روز در سال است.
مرخصی استعلاجی در صورت بیماری و با تأیید سازمان تأمین اجتماعی اعطا میشود و از سهم مرخصی استحقاقی کسر نمیشود.
مرخصی ازدواج دائم یا فوت بستگان درجه یک نیز به مدت ۳ روز با حقوق بوده و جدا از مرخصی سالانه محسوب میشود.
تفاوت اصلی این است که مرخصی سالانه برای استراحت عمومی است، در حالی که سایر مرخصیها برای شرایط خاص و پیشبینیشده قانونی در نظر گرفته شدهاند.
نحوه محاسبه مرخصی سالانه در ایران
طبق قانون کار ایران:
میزان مرخصی استحقاقی سالانه ۳۰ روز با احتساب جمعهها (معادل ۲۶ روز کاری) است.
اگر کارگر کمتر از یک سال کار کرده باشد، مرخصی او به نسبت مدت کارکرد محاسبه میشود.
فرمول محاسبه نسبت به کارکرد:
مرخصی استحقاقی = (۳۰ ÷ ۱۲) × تعداد ماههای کارکرد
یا به صورت روزانه:
مرخصی = (۳۰ ÷ ۳۶۵) × تعداد روزهای کارکرد
مشاغل سخت و زیانآور
برای مشاغل سخت و زیانآور، مرخصی سالانه ۵ هفته (۳۵ روز با احتساب جمعهها) است و معمولاً در دو نوبت در سال استفاده میشود.
استحقاق مرخصی سالانه در ایران
قانون کار جمهوری اسلامی ایران حداقل مرخصی را تعیین کرده و کارفرما نمیتواند کمتر از آن اعطا کند، اما میتواند شرایط بهتری پیشبینی نماید.
۱. مرخصی سالانه قانونی
۳۰ روز در سال با احتساب جمعهها (۲۶ روز کاری).
برای کار کمتر از یک سال، به نسبت مدت کارکرد محاسبه میشود.
۲. مزایای اضافی مرخصی
برخی کارفرمایان ممکن است طبق قرارداد کار یا آییننامه داخلی، مرخصی بیشتری از حداقل قانونی اعطا کنند. این امر مغایرتی با قانون ندارد مشروط بر آنکه کمتر از حداقل قانونی نباشد.
انتقال و ذخیره مرخصی
حداکثر ۹ روز از مرخصی استحقاقی قابل انتقال به سال بعد است.
بیش از این میزان باید در همان سال استفاده شود.
در صورت خاتمه قرارداد کار، مانده مرخصی استفادهنشده باید به کارگر پرداخت شود.
مزایای استفاده از مرخصی سالانه
برای کارکنان:
- ایجاد تعادل بین کار و زندگی
- کاهش استرس و فرسودگی شغلی
- بهبود سلامت جسم و روان
- افزایش رضایت شغلی
برای کارفرمایان:
- افزایش بهرهوری
- کاهش خطاهای کاری
- افزایش انگیزه کارکنان
- بهبود تعهد سازمانی
توصیه منابع انسانی در چارچوب قانون ایران
کارکنان باید تشویق شوند در طول سال از مرخصی استحقاقی خود استفاده کنند تا از انباشت بیش از حد آن جلوگیری شود و سلامت نیروی کار حفظ گردد.
نکات مهم در تدوین آییننامه مرخصی در ایران
کارفرمایان باید:
نحوه درخواست و تأیید مرخصی را مشخص کنند.
اطمینان حاصل کنند که میزان مرخصی کمتر از حد قانونی نباشد.
سقف انتقال ۹ روز را رعایت کنند.
در زمان تسویه حساب، مانده مرخصی را پرداخت نمایند.
آییننامه داخلی را مطابق آخرین اصلاحات قانون کار تنظیم کنند.
پرسشهای متداول
مرخصی با حقوقی است که کارگر سالانه به میزان ۳۰ روز با احتساب جمعهها مستحق دریافت آن است.
بر اساس مدت کارکرد در سال و طبق فرمول نسبت به ماههای اشتغال.
مانده مرخصی استفادهنشده باید به کارگر پرداخت شود.
